Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing partnership • About Us • Türkçe
Research article | Open Access
Journal of Educational Philosophy and Sociology 2025, Vol 6(2) 158-183

Öğretmen Adaylarının Eleştirel Düşünme Eğilimleri ile Farklılaştırılmış Öğretim Öz Yeterlikleri Arasındaki İlişki

Hasan Enes Gümüş • Derya Girgin
Cite this article
Article Type
Research article
Publication Date
December 31, 2025
Pages
158-183
DOI
10.29329/jeps.2025.1400.4

Abstract

21. yüzyılın hızla değişen ve çeşitlenen toplumsal yapısı, eğitimde bireysel farklılıkların dikkate alınması ve öğrencilerin üst düzey bilişsel becerilerle donatılması ihtiyaçlarını beraberinde getirmektedir. Bu becerilerin başında yer alan eleştirel düşünme, bireylerin bilgiye ulaşma, bilgiyi değerlendirme ve anlamlandırma süreçlerini yönlendiren temel zihinsel becerilerden biridir. Bireylerin eleştirel düşünme becerilerini eğitim yoluyla doğal olarak destekleyen bazı çağdaş öğretim yaklaşımları bulunmaktadır. Bunlardan biri olan farklılaştırılmış öğretim, sınıf ortamında öğrenci farklılıklarını gözeterek öğrenme süreçlerini yeniden yapılandırmayı hedeflemektedir. Özellikle öğretmen adaylarının mesleğe hazırlık sürecinde eleştirel düşünme becerilerine sahip olmaları ve farklılaştırılmış öğretim uygulamalarına ilişkin eğitim almaları, mesleğe başladıklarında nitelikli öğretim süreçleri yürütebilmeleri açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimleri ile farklılaştırılmış öğretim öz yeterlik algıları arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu değişkenlerin demografik faktörlere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediğini belirlemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel araştırma modeli kullanılmıştır. Bu çalışmanın örneklemini, 2024-2025 akademik yılı bahar döneminde Türkiye’nin Marmara bölgesinde bulunan bir devlet üniversitesinin lisans öğrenimine devam etmekte olan (1., 2., 3. ve 4. sınıf) 1032 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Katılım gönüllülük esasına dayandırılmıştır. Veriler, Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği ve Farklılaştırılmış Öğretim Öz Yeterlik Ölçeği aracılığıyla toplanmış ve SPSS 26 paket programı ile analiz edilmiştir. Demografik değişkenlere (sınıf ve eğitim alınan bölüm) göre katılımcıların eleştirel düşünme eğilimleri ile farklılaştırılmış öğretim öz yeterlik algılarına ilişkin puan ortalamalarının normal dağılım göstermediğinin belirlenmesi nedeniyle verilerin analizinde parametrik olmayan testler kullanılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimlerinin ve farklılaştırılmış öğretim öz yeterlik algılarının yüksek düzeyde olduğu, ayrıca bunların arasında orta düzeyde pozitif yönde anlamlı bir korelasyon bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonuçlarından hareketle, katılımcıların eleştirel düşünme becerilerini destekleyici ve farklılaştırılmış öğretime yönelik bilgi ve deneyim kazandırıcı içeriklerin öğretmen adayları açısından birbirini destekleyecek nitelikte olması sebebiyle, bu içeriklerin birbirini kapsayacak şekilde tasarlanarak öğretmen yetiştirme programlarına entegre edilmesi önerilmiştir.

Keywords: Eleştirel düşünme eğilimi farklılaştırılmış öğretim öz yeterlik öğretmen adayları ilişkisel araştırma modeli
Cite this article
Gümüş, H. E. & Girgin, D. (2025). Öğretmen Adaylarının Eleştirel Düşünme Eğilimleri ile Farklılaştırılmış Öğretim Öz Yeterlikleri Arasındaki İlişki. Journal of Educational Philosophy and Sociology, 6(2), 158-183. https://doi.org/10.29329/jeps.2025.1400.4

  • Akın, A., Hamedoğlu, M. A., Arslan, S., Akın, Ü., Çelik, E., Kaya, Ç., & Arslan, N. (2015). The adaptation and validation of the Turkish version of the Critical Thinking Disposition Scale. The International Journal of Educational Researchers, 6(1), 31–35. https://doi.org/10.18656/jee.91401 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Alsane, L. A. (2025). Pre-service science teacher training needs at the College of Basic Education in Kuwait: A comprehensive literature review. Arab Journal for Scientific Publishing, 8(81), 90–113. https://doi.org/10.36571/ajsp816 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Altan, M. Z. (2022). Eğitim terörü. Destek Yayınları. [Google Scholar]
  • Andrade, C. (2020). The inconvenient truth about convenience and purposive samples. Indian Journal of Psychological Medicine, 43(1), 86–88. https://doi.org/10.1177/0253717620977000 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Arslan, M., & Cengizhan, S. (2022). Yapılandırmacı öğrenme yaklaşımı özellikleri açısından köy enstitüleri üzerine bir derleme çalışması. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 18–35. [Google Scholar]
  • Aşiroğlu, S. (2016). Okulöncesi öğretmen adaylarının farklılaştırılmış öğretim konusundaki öz-yeterliklerine ilişkin görüşleri. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(3), 948–960. https://doi.org/10.17860/mersinefd.282393 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Aydın, N., & Yılmaz, A. (2010). Yapılandırıcı yaklaşımın öğrencilerin üst düzey bilişsel becerilerine etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39, 57–68. https://doi.org/10.17556/erziefd.334984 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Ayverdi, L., & Öz Aydın, N. (2020). Özel yetenekli öğrencilerin eğitiminde FeTeMM. Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Dergisi, 4(2), 91–103. https://doi.org/10.46328/best.41 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Babbie, E. (2013). The practice of social research (13th ed.). Cengage Learning. [Google Scholar]
  • Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi: Neden, nasıl ve kaç? Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231–274. [Google Scholar]
  • Creswell, J. W. (2002). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research. Merrill Prentice Hall. [Google Scholar]
  • Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education. McGraw-Hill. [Google Scholar]
  • Gardner, H. E. (1999). Multiple approaches to understanding. In C. M. Reigeluth (Ed.), Instructional-design theories and models: A new paradigm of instructional theory, 2, 69–89. Lawrence Erlbaum Associates. https://doi.org/10.4324/9781410603784-6 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Gedik, O., Turna, C., Turhan, E. M., & Gençer, Y. (2023). Sınıf öğretmeni adaylarının farklılaştırılmış öğretime yönelik öz yeterlik algıları. Journal of Primary Education, 19, 35–41. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1067612 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Gregory, G. H., & Chapman, C. (2020). Farklılaştırılmış öğretim stratejileri: Tek beden herkese uymaz. Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786050370065.01 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Griful-Freixenet, J., Vantieghem, W., Gheyssens, E., & Struyven, K. (2025). Connecting beliefs, noticing and differentiated teaching practices: A study among pre-service teachers and teachers. International journal of inclusive education, 29(12), 2150-2167. https://doi.org/10.1080/13603116.2020.1862404 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Gül, S. O. (2014). Farklılaştırılmış öğretim ve uyarlamalar. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(5), 111–123. [Google Scholar]
  • Gümüş, H. E., & Girgin, D. (2024, December 27–28). Farklılaştırılmış öğretim uygulamaları: Öğretim kademelerine yönelik ders planı tasarılarının analizi. In 5th International Congress on Social Sciences, Innovation and Educational Technologies (ICSSIET 2024), Bangalore, India (online). [Google Scholar]
  • Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Gürkaynak, İ., Üstel, F., & Gülgöz, S. (2008). Eleştirel düşünme. Eğitim Reformu Girişimi. [Google Scholar]
  • Gürsan, S., Tapan-Broutin, M. S., & İpek, J. (2021). Eleştirel düşünme becerilerini geliştirmeye yönelik tasarlanan teknoloji destekli öğretim uygulamalarına ilişkin öğretmen adaylarının görüşleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(2), 703–744. https://doi.org/10.19171/uefad.862527 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Güzel, M. A., & Döş, B. (2024). Farklılaştırılmış öğretim ile ilgili yapılan araştırmaların yöntemsel açıdan incelenmesi/methodological review of studies on differentiated ınstruction. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(17), 1-14. https://doi.org/10.57135/jier. 1441272 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Hall, T., Vue, G., Strangman, N., & Meyer, A. (2004). Differentiated instruction and implications for UDL implementation. National Center on Accessing the General Curriculum. CAST. https://www.cast.org/ Erişim Tarihi: 8 Haziran 2025, https://www.cast.org/resources/tips-articles/ncac-differentiated-instruction-udl/ [Google Scholar]
  • Heacox, D. (2002). Differentiating instruction in the regular classroom: How to reach and teach all learners, grades 3–12 (Rev. ed.). Free Spirit Publishing. [Google Scholar]
  • Huang, G., Jansaeng, A., & Chano, J. (2025). Developing an Educational Practice Course through Outcome-Based Education: Enhancing Practical Ability of Pre-Service Teachers in Guangxi, China. Higher Education Studies, 15(4), 141-153. https://doi.org/10.5539/hes.v15n4p141 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Kadırhan, Z., & Şat, M. (2025). A review of studies on the Türkiye Century Maarif Model [Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli üzerine yapılan çalışmaların incelenmesi]. Temel Eğitim / Primary Education, 27, 84–105. https://doi.org/10.52105/temelegitim.1730094 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Kavut, B. (2024). Farklılaştırılmış öğretim. Journal of Turkic Civilization Studies, 5(1), 62–79. [Google Scholar]
  • Kolosova, O. Y., Goncharov, V. N., & Goverdovskaia, E. V. (2020). Globalization as a factor of socio-cultural transformations. In D. K. Bataev (Ed.), Social and cultural transformations in the context of modern globalism: Dedicated to the 80th anniversary of Turkayev Hassan Vakhitovich, 92, 3047–3051. European Publisher. https://doi.org/10.15405/epsbs.2020.10.05.405 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Kuşçu, H. (2023). İlköğretim matematik öğretmeni adaylarının yaratıcı düşünme becerileri ile eleştirel düşünme eğilimlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Elâzığ. [Google Scholar]
  • Küçükahmet, L. (2010). Öğretim ilke ve yöntemleri. Nobel Yayıncılık. [Google Scholar]
  • MEB. (2023). 21. yüzyıl becerileri ve değerlere yönelik araştırma raporu. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_05/11153521_21.yy_becerileri_ve_degerlere_yonelik_arastirma_raporu.pdf [Google Scholar]
  • MEB. (2024). Ortaöğretim kademesinde kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamaları: Farklılaştırılmış öğretim ve müdahale stratejileri öğretmen rehber kitabı. https://ogmmateryal.eba.gov.tr/kitap/farklilastirilmis-ogretim/mudahale-stratejileri/index.html#p=3 [Google Scholar]
  • Mutlu, N., Öztürk, M., & Aktekin, S. (2019). Farklılaştırılmış Öğretim Öz-Yeterlik Ölçeği geliştirilmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 185–202. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.466734 [Google Scholar] [Crossref] 
  • OECD. (2023). Supporting teachers to foster creativity and critical thinking: A draft professional learning framework for teachers and leaders. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/about/projects/edu/teaching,-learning-and-assessing-creative-and-critical-thinking-skills/Draft%20Professional%20Learning%20Framework.pdf [Google Scholar]
  • Onyishi, C. N., & Sefotho, M. M. (2020). Teachers’ perspectives on the use of differentiated instruction in inclusive classrooms: Implication for teacher education. International Journal of Higher Education, 9(6), 136–150. https://doi.org/10.5430/ijhe.v9n6p136 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Orakcı, Ş., & Khalili, T. (2025). The impact of cognitive flexibility on prospective EFL teachers' critical thinking disposition: The mediating role of self-efficacy. Cognitive Processing, 26, 59–73. https://doi.org/10.1007/s10339-024-01227-8 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Özdemir, A., Şahin-Tekin, S. T., & Esin, A. (2024). Çözümlü örneklerle örnekleme yöntemlerine giriş. Seçkin Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Özden, Y. (2011). Öğrenme ve öğretme. Pegem Akademi. [Google Scholar]
  • Özkabayel, T. (2024). Öğretmen adaylarının 21. yüzyıl becerileri ile farklılaştırılmış öğretime ilişkin öz-yeterlik inançları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. [Google Scholar]
  • Sosu, E. M. (2013). The development and psychometric validation of a Critical Thinking Disposition Scale. Thinking Skills and Creativity, 9, 107–119. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2012.09.002 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Sönmez, V. (2011). Öğretim ilke ve yöntemleri. Anı Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Tezci, E., & Köksalan, B. (2007). Yapılandırmacı eğitim ve öğretim yaklaşımları. Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmaları Dergisi, 5(2), 73–78. [Google Scholar]
  • Tomlinson, C. A. (2001). How to differentiate instruction in mixed-ability classrooms. Association for Supervision and Curriculum Development. [Google Scholar]
  • Tomlinson, C. A. (2007). Öğrenci gereksinimlerine göre farklılaştırılmış eğitim. Redhouse. [Google Scholar]
  • World Bank. (2018). World development report 2018: Learning to realize education's promise. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1096-1 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Yurt, E. (2025). The relationships among pre-service teachers’ critical thinking disposition, self-efficacy, and creative thinking disposition in Turkey: A latent growth mediation model. Current Psychology, 44(1), 85–102. https://doi.org/10.1007/s12144-024-07147-2 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Yüce, E. (2023). Critical thinking, autonomous learning, and academic grit among preservice EFL teachers. Thinking Skills and Creativity, 50, 101382. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2023.101382 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Zoller, U. (1993). Are lecture and learning compatible? Maybe for LOCS: Unlikely for HOCS. Journal of Chemical Education, 70(3), 195–197. https://doi.org/10.1021/ed070p195 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Zoraloğlu, S., & Şahin, A. E. (2022). Bir sınıf öğretmeninin farklılaştırılmış öğretim yaklaşımıyla ilişkilendirilebilir uygulamaları. Yaşadıkça Eğitim, 36(3), 834–854. https://doi.org/10.33308/26674874.2022363510 [Google Scholar] [Crossref]