Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing partnership • About Us • Türkçe
Research article | Open Access
Journal of Educational Philosophy and Sociology 2026, Vol 7(1) 1-20

Öğretmen ve Öğrenci Gözüyle Suriyeli Öğrencilerin Entegrasyonu: İzmir-Karabağlar Örneği

İpeksu Sözüpek • Durmuş Özbaşı
Cite this article
Article Type
Research article
Publication Date
October 28, 2026
Pages
1-20
DOI
10.29329/jeps.2026.1436.16

Abstract

Bu araştırmanın amacı, İzmir ili Karabağlar ilçesindeki ilkokullarda öğrenci ve öğretmenlerin Suriyeli öğrencilere yönelik sosyal kabul düzeylerini ve entegrasyon sürecinde karşılaşılan eğitimsel ile sosyokültürel engelleri incelemektir. Araştırmada karma yöntem desenlerinden eş zamanlı üçgenleme (yakınsayan paralel) deseni benimsenmiştir. Araştırma İzmir ili Karabağlar ilçesine bağlı 5 resmi ilkokulda yapılmıştır. Araştırmanın nicel örneklemini Karabağlar ilçesindeki 5 resmi ilkokulda görev yapan 137 öğretmen üzerinden analizleri gerçekleştirilen grup oluşturmaktadır. Nitel çalışma grubunu ise bu okullardan gönüllülük esasıyla seçilen 45 sınıf öğretmeni ile 3. ve 4. sınıfta öğrenim gören 40 Türk öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma verileri 2023-2024 eğitim-öğretim yılı bahar yarıyılında toplanmıştır. Araştırma kapsamında öğrencilere kodlayıcı güvenirliği sağlanmış görüşme soruları uygulanmış; öğretmenlere de görüşme soruları ile Sağlam ve İlkşen Kanbur (2017) tarafından geliştirilen Mülteci Öğrenci Tutum Ölçeği (MÖTÖ) kullanılmıştır. Bu ölçek 24 maddeli 4'lü likert tipi ölçektir. Araştırmanın verilerinin analizinde Ortalama, Standart Sapma, Frekans, Yüzde, t testi, Varyans Analizi, Mann Whitney U ile Kruskal Wallis H testi uygulanmıştır. Öğrencilere ise sadece görüşme soruları uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre, öğretmenlerin Suriyeli öğrencilere yönelik genel tutumları olumlu düzeyde (çoğunlukla katılıyorum) olup cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Yaş değişkeninde iletişim ve uyum boyutlarında anlamlı fark bulunmazken; yeterlik alt boyutunda 21-30 ile 41-60 yaş gruplarının kendilerini 31-40 yaş grubuna göre anlamlı derecede daha yeterli gördükleri saptanmıştır. Nitel bulgular ise entegrasyon sürecindeki en büyük sorunun dil problemi olduğunu, bunu temel yaşam ihtiyaçları, akran zorbalığı ve veli iletişimsizliğinin izlediğini göstermektedir. Elde edilen bulgular, Millî Eğitim Bakanlığı ve PIKTES politikaları ışığında tartışılarak çok boyutlu çözüm ve politika önerileri sunulmuştur.

Keywords: Entegrasyon Göç Suriyeli öğrenciler Eğitim
Cite this article
Sözüpek, İ. & Özbaşı, D. (2026). Öğretmen ve Öğrenci Gözüyle Suriyeli Öğrencilerin Entegrasyonu: İzmir-Karabağlar Örneği. Journal of Educational Philosophy and Sociology, 7(1), 1-20. https://doi.org/10.29329/jeps.2026.1436.16

  • AFAD. (2014). Geçici koruma altındaki yabancılara ilişkin hizmetlerinin yürütülmesi genelgesi. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. http://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/1715.pdf [Google Scholar]
  • Ahlund, A., & Jonsson, R. (2016). Peruvian meatballs? Constructing the other in the performance of an inclusive school. Nordic Journal of Migration Research, 6(3), 166–174. https://doi.org/10.1515/njmr-2016-0021 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Akman, Y. (2020). Öğretmenlerin mülteci öğrencilere yönelik tutumları ile çokkültürlü eğitim algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 49, 247–262. https://doi.org/10.9779/pauefd.442061 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Altun, Ö., & Kıvrak, R. (2023). Türk kültürünün bazı unsurları üzerine değerlendirmeler. SDE Akademi, 3(1), 131–150. https://doi.org/10.58375/sde.1173016 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Aydın, S. (2020). Zorunlu eğitim çağındaki mülteci öğrencilerin eğitime uyum sürecinde Türkiye ve Kanada uygulamaları. Uluslararası Liderlik Eğitimi Dergisi, 2(2), 1–18. [Google Scholar]
  • Ayre, C., & Scally, A. J. (2014). Critical values for Lawshe's content validity ratio: Revisiting the original methods of calculation. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 47(1), 79–86. https://doi.org/10.1177/0748175613513808 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Babuç, Z. T., & Çolak, C. B. (2022). Suriyeli öğrencilerin Türk eğitim sistemine entegrasyonuna ilişkin ortaokul öğretmenlerinin deneyimleri: Osmaniye ili örneği. İnsan Hareketliliği Uluslararası Dergisi, 2(2), 166–199. [Google Scholar]
  • Baki, A., & Gökçek, T. (2012). Karma yöntem araştırmalarına genel bir bakış. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(42), 1–21. [Google Scholar]
  • Bal, A., Cavkaytar, A., Artar, T. M., & Uluyol, M. (2021). Suriyeli mülteci öğrencilerin eğitim yaşantılarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(1), 195–219. [Google Scholar]
  • Banks, J. A. (1993). Multicultural education: Characteristics and goals. In J. A. Banks & C. A. M. Banks (Eds.), Multicultural education: Issues and perspectives (pp. 2–26). Allyn and Bacon. [Google Scholar]
  • Başaran, İ. E. (1982). Örgütsel davranış. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları. [Google Scholar]
  • Başbay, A., & Bektaş, Y. (2010). Çokkültürlülük bağlamında öğretim ortamı ve öğretmen yeterlikleri. Eğitim ve Bilim, 34(152), 87–102. [Google Scholar]
  • Bircan, T., & Sunata, U. (2015). Educational assessment of Syrian refugees in Turkey. Migration Letters, 12(3), 226-237. https://doi.org/10.33182/ml.v12i3.276 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Bulut, S., Kanat Soysal, Ö., & Gülçiçek, D. (2018). Suriyeli öğrencilerin Türkçe öğretmeni olmak: Suriyeli öğrencilerin eğitiminde karşılaşılan sorunlar. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(2), 1210–1238. [Google Scholar]
  • Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (28. bs.). Pegem Akademi. [Google Scholar]
  • Ceyhan, M. A., & Koçbaş, D. (2011). Göç ve çok dillilik bağlamında okullarda okuryazarlık edinimi: LAS projesi Türkiye raporu. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. [Google Scholar]
  • Coşkun, İ., & Emin, M. N. (2016). Türkiye'deki Suriyelilerin eğitiminde yol haritası: Fırsatlar ve zorluklar. SETA Raporu. https://file.setav.org/Files/Pdf/20160906135243_turkiyedeki-suriyelilerin-egitiminde-yol-haritasi-pdf.pdf [Google Scholar]
  • Creswell, J. W. (2021). Karma yöntem araştırmalarına giriş (M. Sözbilir, Çev. Ed., 3. bs.). Pegem Akademi. [Google Scholar]
  • Demir Başaran, S. (2021). Suriyeli mülteci öğrencilerin öğretmeni olmak: Öğretmenlerin okul deneyimleri. Eğitim ve Bilim, 46(206), 331–354. [Google Scholar]
  • Devine, D. (2000) Constructions of childhood in school: Power, policy and practice in Irish education, International Studies in Sociology of Education, 10:1, 23-41. [Google Scholar]
  • Dinçer, Ö. (2012, 31 Temmuz). Oyunun kuralı değişmemeli. Anadolu Ajansı. [Google Scholar]
  • Ekici, H. (2025). Türkiye’de Yaşayan Suriyelilerin Geri Dönüş Niyetlerine Yön Veren Faktörler ve Değerlendirmeler. İmgelem, 16, 91-126. https://doi.org/10.53791/imgelem.1675055 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Emin, M. N. (2019). Geleceğin inşası: Türkiye'deki Suriyeli çocukların eğitimi. SETA Yayınları. [Google Scholar]
  • Erdem, C. (2017). Sınıfında mülteci öğrenci bulunan sınıf öğretmenlerinin yaşadıkları öğretimsel sorunlar ve çözüme dair önerileri. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 26–42. [Google Scholar]
  • Esen, S. (2020). Suriyeli çocukların Türk eğitim sistemine entegrasyonu (uyumu) ve yaşanan sorunlar: Konya ili örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya. [Google Scholar]
  • Fetters, M.D., Curry, L.A. and Creswell, J.W. (2013), Achieving integration in mixed methods designs—principles and practices. Health Serv Res, 48: 2134-2156. https://doi.org/10.1111/1475-6773.12117 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Gencer, T. E. (2017). Göç ve eğitim ilişkisi üzerine bir değerlendirme: Suriyeli çocukların eğitim gereksinimi ve okullaşma süreçlerinde karşılaştıkları güçlükler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(54), 838–851. [Google Scholar]
  • Güvenç, B. (1991). İnsan ve kültür. Remzi Kitabevi. [Google Scholar]
  • Güven, S., & İşleyen, H. (2018). Sınıf yönetiminde iletişim, iletişim engelleri ve Suriyeli öğrenciler. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 5(23), 1293–1308. [Google Scholar]
  • Homuth, C., Will, G., & Maurice, J. (2020). Broken school biographies: Adolescent refugees in Germany. In A. Korntheuer, P. Pritchard, D. B. Maehler, & L. Wilkinson (Eds.), Refugees in Canada and Germany: From research to policies and practice (pp. 123–142). GESIS - Leibniz-Institut für Sozialwissenschaften. [Google Scholar]
  • İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü. (2017). Geçici koruma istatistikleri. http://www.goc.gov.tr [Google Scholar]
  • İstanbul Bilgi Üniversitesi Çocuk Çalışmaları Birimi. (2015). Suriyeli mülteci çocukların Türkiye devlet okullarındaki durumu: Politika ve uygulama önerileri. İstanbul Bilgi Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Karadağ, E., Su, A., Dulay, S., & Ütük, B. (2020). Suriyeli öğrencilerin eğitim sistemine entegrasyonunda okul yöneticilerinin karşılaştığı sorunlar. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(31), 21–39. [Google Scholar]
  • Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62–80. [Google Scholar]
  • Kardaş, D. (2025). Suriyeli çocukların Türk eğitim sistemine entegrasyonunu destekleme projesine ilişkin öğretmen görüşleri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 45(3), 867-882. https://doi.org/10.17152/gefad.1730163 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Kardeş, S., & Akman, B. (2018). Suriyeli mültecilerin eğitimine yönelik öğretmen görüşleri. İlköğretim Online, 17(3), 1224–1237. [Google Scholar]
  • Kaya, A. (2022). Suriyeli öğrencilerin eğitim-öğretim faaliyetlerinde karşılaştıkları zorluklar. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 6(3), 1–16. [Google Scholar]
  • Kılıç, G., & Özkor, D. (2019). Suriyeli çocukların eğitimine dair model oluşturma projesi: Suriyeli çocukların eğitimi araştırma raporu. Mavi Kalem Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği. [Google Scholar]
  • Konak Rehberlik ve Araştırma Merkezi. (2018). İzmir ili Konak ilçesi ilkokullarındaki öğretmen ve öğrencilerin Suriyeli öğrencilere yönelik sosyal kabul düzeylerinin tespit edilmesi. Konak RAM Yayınları. [Google Scholar]
  • Korntheuer, A., & Damm, A. C. (2019). Policy report: Legal status and education of refugees in Germany (Hamburg and Saxony). Refuge, 36(2), 30–44. https://doi.org/10.25071/1920-7336.40719 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563–575. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x [Google Scholar] [Crossref] 
  • MEB. (2015). 2015-2019 Stratejik Planı. Millî Eğitim Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı. [Google Scholar]
  • MEB. (2016). Göç ve Acil Durum Eğitim Daire Başkanlığı tanıtım ve görevleri. Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü. [Google Scholar]
  • MEB. (2022). Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü Göç ve Acil Durumlar Daire Başkanlığı brifing sunumu. Millî Eğitim Bakanlığı. [Google Scholar]
  • Mercan Uzun, E., & Bütün, E. (2016). Okul Öncesi Eğitim Kurumlarındaki Suriyeli Sığınmacı Çocukların Karşılaştıkları Sorunlar Hakkında Öğretmen Görüşleri. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 1(1), 72-83. https://izlik.org/JA24JX69AP [Google Scholar]
  • MHSİS. (1951). Mültecilerin hukuki statüsüne ilişkin Cenevre Sözleşmesi. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği. [Google Scholar]
  • Okçabol, R. (2005). Türkiye eğitim sistemi. Ütopya Yayınevi. [Google Scholar]
  • Okçu, D. (2007). Eğitim hakkı ve tarihsel gelişimi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 45–59. [Google Scholar]
  • Ozankaya, Ö. (1994). Toplumbilim (8. bs.). Cem Yayınevi. [Google Scholar]
  • Özenç, E. G., & Saat, F. (2019). Sınıf öğretmenlerinin Suriyeli öğrencilerin eğitiminde karşılaştığı sorunlar. International Journal of Active Learning, 4(2), 60–74. [Google Scholar]
  • Polat, S. (2009). Öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitime yönelik kişilik özellikleri. International Online Journal of Educational Sciences, 1(1), 154–164. [Google Scholar]
  • Rousseau, C., & Guzder, J. (2008). School-based prevention programs for refugee children. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 17(3), 533–549. https://doi.org/10.1016/j.chc.2008.02.002 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Rutter, M. (2007). Bilimsel anlayış için dayanıklılık kavramlarının etkileri. New York Bilimler Akademisi Yıllıkları, 1094, 1–12. https://doi.org/10.1196/annals.1376.002 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Sağlam, H. İ., & İlkşen Kanbur, N. (2017). Sınıf öğretmenlerinin mülteci öğrencilere yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 7(2), 310–323. https://doi.org/10.19126/suje.305757 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Sakız, H. (2016). Göçmen çocuklar ve okul kültürleri: Bir bütünleştirme çalışması. Göç Dergisi, 3(1), 65-81. https://doi.org/10.33182/gd.v3i1.555 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Sarıtaş, E., Şahin, Ü., & Çatalbaş, G. (2016). İlkokullarda yabancı uyruklu öğrencilerle karşılaşılan sorunlar. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(1), 208–229. [Google Scholar]
  • Selçuk, O., Güzel, B., & Buz, S. (t.y.). Türkiye'de sığınmacı çocukların eğitimine ilişkin engellerin fenomenolojik yaklaşımla değerlendirilmesi. Millî Eğitim, 50(20), 359–383. [Google Scholar]
  • Seydi, A. R. (2014). Türkiye’nin Suriyeli Sığınmacıların Eğitim Sorununun Çözümüne Yönelik İzlediği Politikalar. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2014(31). https://izlik.org/JA99ST59SM. [Google Scholar]
  • Sleeter, C. E., & Grant, C. (2003). Making choices for multicultural education: Five approaches to race, class and gender (2nd ed.). Wiley. [Google Scholar]
  • Svensson, M., & Eastmond, M. (2013). 'Betwixt and between': Hope and the meaning of school for asylum-seeking children in Sweden. Nordic Journal of Migration Research, 3(3), 162–170. https://doi.org/10.2478/njmr-2013-0007 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Şahin, M., & Kaya, M. (2025). Türkiyedeki Suriyelilerin geri dönüş göçü: Şanlıurfa örneği. Göç Dergisi, 12(2), 163-185. https://doi.org/10.33182/gd.v12i2.938 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Tanay Akalın, A. (2016). Türkiye'ye gelen Suriyeli göçmen çocukların eğitim sorunları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. [Google Scholar]
  • Tanrıkulu, F. (2017). Türkiye'de yaşayan Suriyeli çocukların eğitim sorunu ve çözüm önerileri. Liberal Düşünce Dergisi, 22(86), 127–144. [Google Scholar]
  • Taskın, P., & Erdemlı, O. (2018). Education for Syrian Refugees: Problems Faced by Teachers in Turkey. Eurasian Journal of Educational Research, 18(75), 155-178. https://izlik.org/JA63GY68AE [Google Scholar]
  • Taştan, C., & Çelik, Z. (2017). Türkiye'de Suriyeli çocukların eğitimi: Güçlükler ve öneriler. Eğitim-Bir-Sen Stratejik Araştırmalar Merkezi. [Google Scholar]
  • Taştekin, E., Bozkurt Yükçü, Ş., İzoğlu, A., Güngör, İ., Işık Uslu, E. A., & Demircioğlu, H. (2016). Okul öncesi öğretmenlerinin çokkültürlü eğitime yönelik tutumlarının ve algılarının incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Araştırmaları Dergisi (HÜNER), 2(1), 1–20. [Google Scholar]
  • Telsaç, C., & Telsaç, Ö. Y. (2022). Causes of migration and its effects. In 2. Uluslararası Güvenlik, Ekonomik, Sosyal, Siyasal ve Kültürel Boyutlarıyla 'Küresel Göç Olgusu' Sempozyumu Bildirileri (ss. 427–433). Ankara. [Google Scholar]
  • Topaloğlu, H., & Özdemir, M. (2020). Mültecilerin eğitime erişmeleri sürecinde yaşadıkları sorunlar ve sosyal içerilme beklentileri. Turkish Studies, 15(3), 2033–2059. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.42697 [Google Scholar] [Crossref] 
  • UNESCO. (1982). Mexico City declaration on cultural policies. UNESCO. [Google Scholar]
  • Varış, F. (1994). Eğitimde program geliştirme. Alkım Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu [YUKK]. (2013, 11 Nisan). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 28615). [Google Scholar]
  • Yalçın, V., & Simsar, A. (2020). Suriyeli mülteci çocukların Türkiye'de okul öncesi eğitime uyumu. İlköğretim Online, 19(2), 1214–1224. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2020.728021 [Google Scholar] [Crossref]