Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing partnership • About Us • Türkçe
Research article | Open Access
Journal of Educational Philosophy and Sociology 2026, Vol 7(1) 1-24

Öğretmen Adaylarının Milli Değerlerin Öğretimine Yönelik Tutumları İle Değer Algılarının İncelenmesi

Gürkan Ergen • Yahya Han Erbaş • Hamdi Karakaş
Cite this article
Article Type
Research article
Publication Date
October 27, 2026
Pages
1-24
DOI
10.29329/jeps.2026.1436.14

Abstract

Bu çalışma, öğretmen adaylarının değer algılarını ve milli değerlerin öğretimine yönelik tutumlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden olan ilişkisel tarama modeli kullanılmış olup Marmara Bölgesi’nde yer alan bir eğitim fakültesinde Temel Eğitim, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Yabancı Diller Eğitimi ve Güzel Sanatlar Eğitimi alanlarında yetişen 734 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Araştırmada Schwartz ve arkadaşları tarafından 2001 yılında geliştirilmiş ve Demirutku ve Sümer (2010) tarafından Türkçeye uyarlanan “Portre Değerler Anketi (PDA)” ile Çetin (2015) tarafından öğretmen adaylarının değer öğretimine yönelik tutumlarının belirlenmesi amacıyla geliştirilmiş olan “Milli Değerlerin Öğretimine Yönelik Tutum Ölçeği (MDÖTÖ)” birlikte kullanılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre öğretmen adaylarının en yüksek ortalama puanlarının evrenselcilik, özyönelim ve güvenlik değer tiplerinde; en düşük ortalama puanlarının ise güç ve geleneksellik değer tiplerinde olduğunu göstermiştir. Değer tipleri arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu ve geniş etki büyüklüğüne sahip olduğu belirlenmiştir. Cinsiyete göre yapılan karşılaştırmalarda, hazcılık, evrenselcilik, iyilikseverlik ve güvenlik değerlerinde kadın öğretmen adayları lehine anlamlı farklılıklar saptanırken, milli değerlerin öğretimine yönelik tutumların cinsiyete göre farklılaşmadığı görülmüştür. Bulgular ışığında bir değerlendirme yapıldığında, öğretmen adaylarının bireysel değer algıları ile milli değerlere dair tutumları arasında çok boyutlu bir ilişki olduğu söylenebilir. Ayrıca bu sonuçlar, öğretmen adaylarının bireysel ve toplumsal değerleri bütüncül bir yaklaşımla ele alma potansiyeline sahip olduklarını ortaya koymaktadır.

Keywords: Değerler Eğitimi Milli Değerler Portre Değerler Öğretmen Adayları İlişkisel Tarama Modeli
Cite this article
Ergen, G., Erbaş, Y. H., & Karakaş, H. (2026). Öğretmen Adaylarının Milli Değerlerin Öğretimine Yönelik Tutumları İle Değer Algılarının İncelenmesi. Journal of Educational Philosophy and Sociology, 7(1), 1-24. https://doi.org/10.29329/jeps.2026.1436.14

  • Akarsu, A. S., & Sağlam, P. (2023). Millî Eğitim Bakanlığı’nın değerlerinin Schwartz’ın değer teorisi açısından incelenmesi. Kalemname, 8(16), 408–418. https://izlik.org/JA36US77AD [Google Scholar]
  • Akbaş, O. (2008). Değer eğitimi akımlarına genel bir bakış. Değerler Eğitimi Dergisi, 6(16), 9–27. https://izlik.org/JA64KK44PS [Google Scholar]
  • Akengin, H., Tuncel, G., Sirin, A., & Sargin, S. (2009). A comparative study on value ranking of the Turkish teaching department students in two universities. College Student Journal, 43(4), 1191–1203. [Google Scholar]
  • Akhan, N. E., Subaşı, E., & Açıl, F. B. (2020). Öğretmen adaylarının kök değerlere ilişkin görüşleri. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 3(2), 115-134. https://izlik.org/JA87ZU79BX [Google Scholar]
  • Akıtürk, H. K., & Kahraman, P. B. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının değerler eğitimine yönelik görüşleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 17(38), 267-294. https://doi.org/10.34234/ded.563493 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Aladağ, S., & Kuzgun, M. (2015). Sınıf öğretmeni adaylarının “değer” kavramına ilişkin metaforik algıları. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29, 163–193. https://izlik.org/JA67AY28CS [Google Scholar]
  • Altunay, E., & Yalçınkaya, M. (2011). Öğretmen adaylarının bilgi toplumunda değerlere ilişkin görüşlerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 17(1), 5–28. https://izlik.org/JA76HA56BY [Google Scholar]
  • Asan, T., Ekşi, F., Doğan, A., & Ekşi, H. (2008). Bireysel değerler envanteri’nin dilsel eşdeğerlik geçerlik ve güvenirlik çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 27(27), 15-38. https://izlik.org/JA37TZ62MX [Google Scholar]
  • Bacanlı, H. (1999). Üniversite öğrencilerinin değer tercihleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 2, 597–610. https://izlik.org/JA77AM57BL [Google Scholar]
  • Bardi, A., & Schwartz, S. H. (2003). Values and behavior: Strength and structure of relations. Personality and Social Psychology Bulletin, 29(10), 1207–1220. https://doi.org/10.1177/0146167203254602 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Baş, V., & Hamarta, E. (2015). Üniversite öğrencilerinde değerler ve yaşamın anlamı arasındaki ilişki. Değerler Eğitimi Dergisi, 13(29), 369–391. https://izlik.org/JA36WE44HR [Google Scholar]
  • Bulut, S. S. (2012). Gazi Eğitim Fakültesi öğrencilerinin değer yönelimleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 1(3), 216-238. https://doi.org/10.7884/teke.73 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E. K. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri (23. baskı). Pegem Akademi Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Cohen, J. (2013). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203771587 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Çelikkaya, T., & Seyhan, O. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının evrensel değerlere ilişkin metafor algıları. E-International Journal of Educational Research, 8(3), 65–87. https://doi.org/10.19160/ijer.342330 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Çetin, Ş. (2015). Milli değerlerin öğretimine yönelik tutum ölçeği (MDÖTÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Electronic Turkish Studies, 10(11), 447–460. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.8631 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Çetin, Ş. (2013). Öğretmen adaylarının milli değerlerin öğretimine yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 8(8), 1733–1743. [Google Scholar]
  • Demirutku, K., & Sümer, N. (2010). Temel değerlerin ölçümü: Portre Değerler Anketinin Türkçe uyarlaması. Türk Psikoloji Yazıları, 13(25), 17–25. [Google Scholar]
  • Dilmaç, B., Bozgeyikli, H., & Çıkılı, Y. (2008). Öğretmen adaylarının değer algılarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 6(16), 69-91. https://izlik.org/JA42YW75RJ [Google Scholar]
  • Dündar, H. (2013). Öğretmen adaylarının sahip olduğu değerler ile demokratik tutumları arasındaki ilişki. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(2), 367–381. https://doi.org/10.9761/JASSS_594 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Erdem, A. R. (2003). Üniversite kültüründe önemli bir unsur: Değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(4), 55–72. https://izlik.org/JA84XF84WW [Google Scholar]
  • Ezer, F., & Kınacı, M. K. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının değerler eğitimine ve sosyal bilgiler öğretim programında yer alan değerlere yönelik görüşleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 346–365. https://doi.org/10.17679/inuefd.547138 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Kalaycı, Ş. (Ed.). (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (5. baskı). Asil Yayın Dağıtım. [Google Scholar]
  • Kamer, S. T., & Şahin, M. (2021). Değerlere ve değerler eğitimine ilişkin öğretmen adaylarının görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 50(230), 725–744. https://doi.org/10.37669/milliegitim.705356 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Kurtdede Fidan, N. (2009). Öğretmen adaylarının değer öğretimine ilişkin görüşleri. Kuramsal Eğitimbilim, 2(2), 1–18. [Google Scholar]
  • Kuşdil, M. E., & Kağıtçıbaşı, Ç. (2000). Türk öğretmenlerin değerler yönelimi ve Schwartz değer kuramı. Türk Psikoloji Dergisi, 15(45), 59–76. [Google Scholar]
  • Lindeman, M., & Verkasalo, M. (2005). Measuring values with the short Schwartz’s Value Survey. Journal of Personality Assessment, 85(2), 170–178. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa8502_09 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Mazak, E., & Çalışkan, H. (2023). Milli değerlerin öğretimine yönelik öğretmen tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Journal of Individual Differences in Education, 5(1), 1-13. https://doi.org/10.47156/jide.1291321 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları: Erdem değer eylem çerçevesi program kılavuzu içerik taslağı ve örnekleri (3. modül). Ortaöğretim Genel Müdürlüğü. https://tymm.meb.gov.tr/assets/pdf/modul-3.pdf [Google Scholar]
  • Oğuz, A. (2011). Öğretmen adaylarının demokratik değerleri ile öğretme ve öğrenme anlayışları. Değerler Eğitimi Dergisi, 9(22), 139–160. https://izlik.org/JA89WA32TD [Google Scholar]
  • Oğuz, E. (2012). Öğretmen adaylarının değerler ve değerler eğitimine ilişkin görüşleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(2), 1309–1325. [Google Scholar]
  • Sarı, E. (2005). Öğretmen adaylarının değer tercihleri: Giresun Eğitim Fakültesi örneği. Değerler Eğitimi Dergisi, 3(10), 75–90. https://izlik.org/JA56ZH36ME [Google Scholar]
  • Sarıcı Bulut, S. (2013). Gazi Eğitim Fakültesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bölümü ve diğer bölüm öğrencilerinin değer eğilimlerinin karşılaştırılması. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(1), 1245–1261. [Google Scholar]
  • Schwartz, S. H. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in 20 countries. In M. P. Zanna (Ed.), Advances in experimental social psychology (Vol. 25, pp. 1–65). Academic Press. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60281-6 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Schwartz, S. H. (2011). Values: Cultural and individual. In F. J. R. van de Vijver, A. Chasiotis, & S. M. Breugelmans (Eds.), Fundamental questions in cross-cultural psychology (pp. 463–493). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511974090.019 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Schwartz, S. H., Cieciuch, J., Vecchione, M., Davidov, E., Fischer, R., Beierlein, C., Ramos, A., Verkasalo, M., Lönnqvist, J. E., Demirutku, K., Dirilen-Gumus, O., & Konty, M. (2012). Refining the theory of basic individual values. Journal of personality and social psychology, 103(4), 663–688. https://doi.org/10.1037/a0029393 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Schwartz, S. H., Melech, G., Lehmann, A., Burgess, S., Harris, M. ve Owens, V. (2001). Extending the cross-cultural validity of the theory of basic human values with a different method of measurement. Journal of Cross Cultural Psychology, 32, 519-542. https://doi.org/10.1177/0022022101032005001 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Schwartz, S. H. (2012). An overview of the Schwartz theory of basic values. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1), 1–20. https://doi.org/10.9707/2307-0919.1116 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Schwartz, S. H. (2017). The refined theory of basic values. In S. Roccas & L. Sagiv (Eds.), Values and behavior: Taking a cross-cultural perspective (pp. 51–72). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-56352-7_3 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Schwartz, S. H. (2021). A repository of Schwartz value scales with instructions and an introduction. Online Readings in Psychology and Culture, 2(2), 1–11. https://doi.org/10.9707/2307-0919.1173 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Serin, M. K., & Buluç, B. (2014). Sınıf öğretmenlerinin değer algıları ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(1), 273–290. [Google Scholar]
  • Stockemer, D. (2019). Quantitative methods for the social sciences: A practical introduction with examples in SPSS and Stata. Springer International Publishing. [Google Scholar]
  • Şahin, T., & Katılmış, A. (2016). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının değerler eğitimi öz-yeterlilikleri. Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(1), 1–16. https://izlik.org/JA42XH35NK [Google Scholar]
  • Torun, E., & Kandemir, K. (2024). Okul öncesi öğretmenlerinin milli değerlerin öğretimine ilişkin bakış açılarının incelenmesi: Karma desen araştırması. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(1), 349–396. https://doi.org/10.7822/omuefd.1298149 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Yaşar, Ş., Kasa, B., & Gürdoğan Bayır, Ö. (2015). Sınıf öğretmeni adaylarının görüşlerine göre değerlerin ulusal ve evrensel olarak sınıflandırılması. Turkish Studies, 10(3), 581–600. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.7867 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Yaşaroğlu, C. (2014). Sınıf öğretmenlerinin değerler eğitimine yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. International Journal of Social Science, 27, 503–515. https://doi.org/10.9761/JASSS237 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Yazar, T. (2012). Öğretmen adaylarının değerler hakkındaki görüşleri. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 2(1), 61–68. https://izlik.org/JA38FP23WA [Google Scholar]
  • Yazıcı, K. (2006). Değerler eğitimine genel bir bakış. Türklük Bilimi Araştırmaları, 19, 499–522. https://izlik.org/JA23NZ95AJ [Google Scholar]
  • Yıldırım, S. G., & Demirel, M. (2019). Türk tarihinde değerler ve değerler eğitimi üzerine bir inceleme. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 5(1), 92–99. https://izlik.org/JA62GS53PE [Google Scholar]
  • Yıldız, M., Dilmaç, B., & Deniz, M. E. (2013). Öğretmen adaylarının sahip oldukları değerler ile benlik saygıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. İlköğretim Online, 12(3), 740-748. https://izlik.org/JA38KB98SP [Google Scholar]
  • Yılmaz, K. (2011). Öğretmen adaylarının demokratik değerler ile öğrenci kontrol ideolojilerine ilişkin görüşleri arasındaki ilişki. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 297–315. https://izlik.org/JA53DG33FY [Google Scholar]