Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing partnership • About Us • Türkçe
Research article | Open Access
Journal of Educational Philosophy and Sociology 2026, Vol 7(1) 1-26

Zorbalığın Ötesinde Bir Kavram Olarak Akran Nezaketi: Kültürel Değerlere Duyarlı Okul Kültürü Perspektifinden Türkiye Örneği

Gurkan Sarıdas
Cite this article
Article Type
Research article
Publication Date
May 27, 2026
Pages
1-26
DOI
10.29329/jeps.2026.1436.3

Abstract

Bu araştırmanın amacı, akran nezaketini Türkiye bağlamında kültürel değerlere duyarlı okul kültürü perspektifiyle ele alarak kavramın kültürel kodlarını ortaya koymaktır. Çalışma, nitel araştırma desenlerinden olgubilim yaklaşımıyla yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu farklı okul türlerinde öğrenim gören 24 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış ve tematik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, akran nezaketinin Türkiye’de ağırlıklı olarak saygı temelli, normatif ve ilişkisel uyumu önceleyen bir yapı sergilediğini göstermektedir. Nezaketin, çoğu zaman çatışmayı önleyici ve ilişkileri koruyucu bir strateji olarak işlediği; bu bağlamda sessizlik, geri çekilme ve uyum sağlama gibi davranışları da içerebildiği belirlenmiştir. Bulgular ayrıca, akran nezaketinin eşitler arası ilişkilerde dahi örtük hiyerarşilerden etkilendiğini ve okul ortamlarında büyük ölçüde örtük müfredat yoluyla öğrenildiğini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, akran nezaketinin evrensel ve bağlamdan bağımsız bir sosyal beceri olarak ele alınmasının sınırlı kaldığını göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, akran nezaketinin kültürel değerler ve okul kültürüyle ilişkili, çok boyutlu bir olgu olarak yeniden kavramsallaştırılması gerektiğini vurgulamakta ve kültürel değerlere duyarlı okul kültürü literatürüne özgün bir katkı sunmaktadır.

Keywords: Akran Nezaketi Kültürel Değerlere Duyarlı Okul Kültürü Örtük Müfredat Okul Iklimi
Cite this article
Sarıdas, G. (2026). Zorbalığın Ötesinde Bir Kavram Olarak Akran Nezaketi: Kültürel Değerlere Duyarlı Okul Kültürü Perspektifinden Türkiye Örneği. Journal of Educational Philosophy and Sociology, 7(1), 1-26. https://doi.org/10.29329/jeps.2026.1436.3

  • Anderson, G. J. (1970). Effects of classroom social climate on individual learning. American Educational Research Journal, 7(2), 135–152. [Google Scholar]
  • Apple, M. W. (2019). Ideology and curriculum (4th ed.). Routledge. [Google Scholar]
  • Braun, V., & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 11(4), 589–597. https://doi.org/10.1080/2159676X.2019.1628806 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Buenconsejo, J. U., Pianpiano, O. I. P., & Datu, J. A. (2023). Psychometric properties of the School Kindness Scale in Hong Kong, mainland China, and the Philippines. Psychology in the Schools, 60(3), 780–792. https://doi.org/10.1002/pits.22793 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Clegg, S., & Rowland, S. (2010). Kindness in pedagogical practice and academic life. British Journal of Sociology of Education, 31(6), 719–735. [Google Scholar]
  • Cowie, H., & Myers, C. A. (2021). School bullying and mental health: Risks, intervention and prevention. Routledge. [Google Scholar]
  • Deal, T. E., & Peterson, K. D. (2016). Shaping school culture (3rd ed.). Jossey-Bass. [Google Scholar]
  • Dmitrienko, N. A., & Kuschev, D. V. (2025). The Soviet school of psychology and cultural transmission through daily interactions. Paradigma. https://elibrary.ru/item.asp?id=82721233 [Google Scholar]
  • Durlak, J. A., Domitrovich, C. E., Weissberg, R. P., & Gullotta, T. P. (2022). Handbook of social and emotional learning: Research and practice. Guilford Press. [Google Scholar]
  • Espelage, D. L., & Hong, J. S. (2022). School climate, bullying, and peer aggression research: Toward a more contextualized perspective. School Psychology Review, 51(3), 281–296. [Google Scholar]
  • Gay, G. (2018). Culturally responsive teaching: Theory, research, and practice (3rd ed.). Teachers College Press. [Google Scholar]
  • Gálvez-Nieto, J. L., Polanco-Levicán, K., Trizano-Hermosilla, Í., & Beltrán-Véliz, J. C. (2022). Relationships between school climate and values: The mediating role of attitudes toward authority in adolescents. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(5), 2726. [Google Scholar]
  • Giroux, H. A. (2020). On critical pedagogy (2nd ed.). Bloomsbury. [Google Scholar]
  • Khalifa, M. A., Gooden, M. A., & Davis, J. E. (2021). Culturally responsive school leadership: A synthesis of the literature. Review of Educational Research, 91(1), 1–45. [Google Scholar]
  • Kokkinos, C. M., & Kipritsi, E. (2023). Kindness and school bullying: The mediating role of social and emotional learning (SEL) and school climate. Frontiers in Psychology, 14, 1266849. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1266849 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Krys, K., Uchida, Y., Park, J., et al. (2022). Cultural differences in social harmony and conflict avoidance. Journal of Cross-Cultural Psychology, 53(4), 375–392. [Google Scholar]
  • Lee, C.-K. J., & Huang, J. (2021). The relations between students’ sense of school belonging, perceptions of school kindness and character strength of kindness. Journal of School Psychology, 84, 95–108. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2020.12.001 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Long, E., Denford, S., Campbell, R., et al. (2020). School climate, peer relationships, and adolescent mental health: A social ecological perspective. Frontiers in Psychiatry, 11, 586784. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.586784 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Mansfield, K. C., & Lambrinou, M. (2024). Culturally responsive leadership: A critical analysis of one school district’s five-year plan. Frontiers in Education, 9, 1385788. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1385788 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Markus, H. R., & Kitayama, S. (2014). Culture and the self: Implications for cognition, emotion, and motivation. In College student development and academic life (pp. 264–293). Routledge. [Google Scholar]
  • Millî Eğitim Bakanlığı. (2025a). Okul yöneticileri ve öğretmenlere yönelik “Akran nezaketi” konulu hizmet içi eğitim düzenlendi. Ortaöğretim Genel Müdürlüğü. https://ogm.meb.gov.tr/www/okul-yoneticileri-ve-ogretmenlere-yonelik-akran-nezaketi-konulu-hizmet-ici-egitim-duzenlendi/icerik/2413 [Google Scholar]
  • Millî Eğitim Bakanlığı. (2025b). Akran nezaketi etkinlik kitabı yayımlandı. Ortaöğretim Genel Müdürlüğü. https://ogm.meb.gov.tr/www/akran-nezaketi-etkinlik-kitabi-yayimlandi/icerik/2362/tr [Google Scholar]
  • Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. Sage. [Google Scholar]
  • Pliogou, V., & Tromara, S. (2025). Racist bullying and childhood marginalization in multicultural school settings: Evidence-based and resilience-oriented interventions in primary education. Frontiers in Education, 10, 1750921. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1750921 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Santos, A., Costa-Ramalho, P., Cunha, J. F., & Vagos, P. (2024). Peer victimization and bullying roles: Links to psychosocial adjustment. Frontiers in Psychology, 15, 1265402. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1265402 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Schein, E. H. (2010). Organizational culture and leadership (Vol. 2). John Wiley & Sons. [Google Scholar]
  • Shoshani, A., Slone, M., & Yossef, L. (2022). Kindness, school climate, and well-being: Comparing teachers’ and students’ perceptions. Frontiers in Psychology, 13, 1037030. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1037030 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Sieckelinck, S., Kaulingfreks, F., & De Winter, M. (2023). Educating for significance in a world of difference: School as a cultural space for meaning-making. Frontiers in Education, 8, 1179851. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1179851 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Şahin, M. M., & Aral, N. (2023). Ergenlerin akran zorbalığı algıları ile öğretmenlerin akran zorbalığına ilişkin tutumlarının incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(3), 1106–1122. [Google Scholar]
  • Taylor, R. D., Oberle, E., Durlak, J. A., & Weissberg, R. P. (2023). Promoting positive youth development through social and emotional learning. American Psychologist, 78(3), 345–358. [Google Scholar]
  • Thornberg, R. (2018). School bullying and the mechanisms of moral disengagement. Aggression and Violent Behavior, 43, 99–108. [Google Scholar]
  • Totan, T., & Kabasakal, Z. (2022). Akran ilişkileri ve okul iklimi bağlamında zorbalık davranışları. Eğitim ve Bilim, 47(211), 89–110. [Google Scholar]
  • Triandis, H. C. (1995). Individualism and collectivism. Westview Press. [Google Scholar]