Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing partnership • About Us • Türkçe
Research article | Open Access
Journal of Educational Philosophy and Sociology 2025, Vol 6(2) 184-196

Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Söyleminde Duygu, Etik ve Estetik Değerlerin Yansımaları

Nilsu Tarhan • Mesout Kalın Salı
Cite this article
Article Type
Research article
Publication Date
December 31, 2025
Pages
184-196
DOI
10.29329/jeps.2025.1400.5

Abstract

Dil, ses ve anlam unsurlarının bir araya gelerek kodlanmasıyla oluşan toplumsal bir olgudur ve bireyler arasında düşünce, duygu ve bilgi alışverişini sağlayan en temel iletişim aracıdır. Söylem çözümlemesi, dilin bu toplumsal yönünü anlamlandırmada önemli bir yöntem olarak öne çıkmaktadır. Martin ve White’ın (2005) geliştirdiği Değerleme Kuramı (Appraisal Theory), söylemdeki ifadelerin yalnızca yüzeydeki anlamlarını değil, aynı zamanda alt metinde yer alan duygusal, etik ve estetik boyutlarını da ortaya çıkarmayı amaçlar. Kuramın temel bileşenlerinden biri olan Tutum (Attitude) dizgesi; Duygulanım (Affect), Takdir (Appreciation) ve Yargı (Judgment) alt başlıkları aracılığıyla yazarın veya konuşucunun bireysel değerlendirmelerini, toplumsal değer yargılarını ve kültürel bakış açılarını yansıtır. Bu araştırmanın amacı “Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler İçin Türkçe Ders Kitabı”nın (2024) B1, B2 ve C1 düzeylerindeki okuma metinlerini “Değerleme Kuramı”nın “Tutum basamağı kapsamında söylem çözümlemesine tabi tutarak bir inceleme sunmaktadır. Çalışmada, toplam yirmi iki metin analiz edilmiş; Tutum basamağının Duygulanım, Takdir ve Yargı alt kategorileri üzerinden Türk kültürünün, değerler sisteminin ve toplumsal algı biçimlerinin farklı dil düzeylerinde nasıl temsil edildiği ortaya konmaya çalışılmıştır.

Keywords: Türk Söylem Çözümlemesi Değerleme Kuramı Tutum Basamağı Duygulanım Takdir Yargı
Cite this article
Tarhan, N. & Kalın Salı, M. (2025). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Söyleminde Duygu, Etik ve Estetik Değerlerin Yansımaları. Journal of Educational Philosophy and Sociology, 6(2), 184-196. https://doi.org/10.29329/jeps.2025.1400.5

  • Aktaş, T. (2005). Yabancı Dil Öğretiminde Iletişimsel Yeti. Journal of Language Linguistic Studies, 1(1), 45-57. [Google Scholar]
  • Baş, T. ve Akturan, U. (2008). Nitel araştırma yöntemleri NVivo 7.0 ile nitel veri analizi (1. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Baykal, N. (2016). Değerleme Kuramı Açısından Türkler ve Türkçe. Uluslararası Türkçe Eğitimi ve Öğretimi Dergisi, 1(1), 111-130. [Google Scholar]
  • Bölükbaş, F. ve Keskin, F. (2010). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Metinlerin Kültür Aktarımındaki İşlevi. International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 5(4), 221-235. [Google Scholar]
  • Bölükbaş, F., Yılmaz, Y. M. ve Keskin, F. (Ed.). (2024). Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler Ders Kitabı B1. İstanbul: Kültür Sanat Basım. [Google Scholar]
  • Bölükbaş, F., Yılmaz, Y. M. ve Keskin, F. (Ed.). (2024). Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler Ders Kitabı B2. İstanbul: Kültür Sanat Basım. [Google Scholar]
  • Bölükbaş, F., Yılmaz, Y. M. ve Keskin, F. (Ed.). (2024). Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler Ders Kitabı C1. İstanbul: Kültür Sanat Basım. [Google Scholar]
  • Börekçi, M. (2009). Türkiye Türkçesinde yapı ve işlev bakımından sözcükler. Erzurum: Eser Ofset [Google Scholar]
  • Çelik, H. ve Ekşi, H. (2008). Söylem Analizi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 27(1). 99-117. [Google Scholar]
  • Demo, D. A. (2001). Discourse Analysis for Language Teachers. ERIC Digest, 1-7. [Google Scholar]
  • Ercan, G. S. ve Dizdarcı, E. (2016). Medyada Yargı: Gazete Köşe Yazıları Örneği. Uluslararası Hakemli İletişim ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (12), 98-119. [Google Scholar]
  • Fairclough, N. (2003). Analysisng discourse: Textual analysis for social research. London and New York: Routledge Taylor & Francis Group. [Google Scholar]
  • Gür, T. (2011). Türkçe öğretmen adaylarının dil tutumları ve dil kullanımlarının söylem çözümlemesi yöntemi ile betimlenmesi. Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum. [Google Scholar]
  • Jones, R. H. (2012). Discourse Analysis: A Resource Book for Students. London And New York: Routledge. [Google Scholar]
  • Kalin Sali, M. (2018). Yunan öğrencilerin yabancı dil olarak Türkçeyi öğrenirken karşılaştıkları zorluklar. Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart üniversitesi, Çanakkale. [Google Scholar]
  • Khoirunnisa, F., Suryaman, M., & Yanto, E. S. (2021). Moral Education In ELT: A Critical Discourse Analysis of Tolerance Values Represented in Indonesian EFL Textbook. ELTIN Journal, 9(2), 88-100. [Google Scholar]
  • Kılıç, F. G. ve Kemiksiz, Ö. (2024). An Overview of the Coursebooks for Teaching Turkish as a Foreign Language Within the Context of Core Values in Education. Pegem Journal of Education and Instruction, 14(3), 417-425. [Google Scholar]
  • Kıran, Z. ve Eziler Kıran, A. (2018). Dilbilime giriş. Ankara: Seçkin Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Kocaman, A. (2009). Söylem üzerine. Ankara: ODTÜ Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Korkmaz, Z. (2007). Gramer terimleri sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları. [Google Scholar]
  • Kudat, C. (2007). Yabancı Dil Öğretiminde Yazınsal Metin Kullanımı. A. O. Öztürk (Ed.) Yabancı Dil Eğitimi Bölümlerinde Edebiyat Öğretimi içinde (54-66). Çanakkale: Anı Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Martin, J. R. ve White P. R. R. (2005). The language of evaluation: appraisal in english. england: palgrave macmillan. Antony Rowe Ltd, Chippenham and Eastbourne: Great Britain. [Google Scholar]
  • MEB-TYDÖP, (2020). Millî Eğitim Bakanlığı Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Programı. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı. [Google Scholar]
  • Mora, N. (2011). Annottaing expressions of engagement: a contrastive (english spanish) corpus study for computational processing. Yüksek Lisans Tezi, Faculty of English Philology, Spain. [Google Scholar]
  • Oktar, L. (2011). Eleştirel Söylem Çözümlemesi Çerçevesinde Değerlendirme Kuramı. Doğan Aksan Çalıştayı. [Google Scholar]
  • Ökten, C. E. ve Kavanoz, S. (2014). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimini Hedefleyen Ders Kitaplarında Kültür Aktarımı. Turkish Studies-International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(3), 845-862. [Google Scholar]
  • Özdemir, M. (2010). Nitel Veri Analizi: Sosyal Bilimlerde Yöntembilim Sorunsalı Üzerine Bir Çalışma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 323-343. [Google Scholar]
  • Özmen, B. D., (2019). Türkçe Günlük gazetelerde kadına karşı şiddet haberlerinin değerleme kuramı alt dizgelerinden yargı çerçevesinde incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir. [Google Scholar]
  • Pelto, P. J. ve Pelto, G. H. (1978). Anthropological research: the structure of inquiry. Cambridge, MA: Cambridge University Press. [Google Scholar]
  • Puspitasari, D., Widodo, H. P., Widyaningrum, L., Allamnakhrah, A., Puspitasari, R. ve Lestari, D. (2021). How do primary school English textbooks teach moral values? A critical discourse analysis. Studies in Educational Evaluation, 70(1), 1-11. [Google Scholar]
  • Silmi, M. M. A., Didin, N. H., Husna, N. ve Alek. (2023). Critical Discourse Analysis of Moral Values in EFL Textbook for Senior High School. Al-Lisan: Jurnal Bahasa (e-Journal), 8(1), 45-61. [Google Scholar]
  • TMV-YDTÖP, (2020). Türkiye Maarif Vakfı Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Programı. İstanbul: Bayem Ajans. [Google Scholar]
  • Vardar, B. (1998). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü. Ankara: ABC Kitabevi. [Google Scholar]
  • Waring, H. Z. (2018). Discourse analysis: the questions discourse analysts ask and how they answer them. New York: Routledge. [Google Scholar]