Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing partnership • About Us • Türkçe
Research article | Open Access
Journal of Educational Philosophy and Sociology 2026, Vol 7(1) 1-24

İlkokulda Saygı, Sorumluluk ve Adalet Değerlerinin Kazandırılmasına Yönelik Okul Temelli Bir Eylem Planına İlişkin Öğrenci, Öğretmen ve Veli Görüşlerinin İncelenmesi

Gürsel Kaya • Tuncay Canbulat
Cite this article
Article Type
Research article
Publication Date
August 25, 2026
Pages
1-24
DOI
10.29329/jeps.2026.1436.7

Abstract

Bu araştırmanın amacı, ilkokul düzeyinde uygulanan okul temelli bir eylem planının öğrencilerin saygı, sorumluluk ve adalet değerlerini kazanmalarına ilişkin öğrenci, öğretmen ve veli görüşlerini incelemektir. Araştırma, 2025-2026 eğitim öğretim yılında İzmir ili Menderes ilçesinde bulunan bir devlet ilkokulunda yürütülmüştür. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve okul temelli eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Çalışma grubunu öğrenciler, sınıf öğretmenleri ve veliler oluşturmuştur. Veriler; öğrenci ve öğretmen odak grup görüşmeleri, öğretmen ve veli değerlendirme anketleri aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, öğrencilerin saygı değerini nezaket dili kullanma, farklı görüşleri dinleme ve empati kurma davranışlarıyla ilişkilendirdiklerini göstermiştir. Sorumluluk değerine ilişkin görüşlerde görev bilinci, öz denetim ve aidiyet duygusu ön plana çıkarken; adalet değerine ilişkin görüşlerde hak, eşitlik, paylaşım ve ayrımcılık yapmama kavramlarının öne çıktığı belirlenmiştir. Öğretmenler, okul temelli eylem planının değerler eğitiminin daha planlı ve sistemli yürütülmesine katkı sağladığını ifade etmişlerdir. Veliler ise öğrencilerin aile içi iletişimlerinde daha saygılı davranışlar sergilediklerini, sorumluluklarını yerine getirme konusunda daha istekli olduklarını ve paylaşım ile hak gözetme davranışlarında olumlu gelişmeler gözlemlediklerini belirtmişlerdir. Sonuç olarak okul temelli ve bütüncül bir yaklaşımla yürütülen değerler eğitimi uygulamalarının öğrencilerin günlük yaşamlarına yansıyan olumlu davranış değişiklikleri oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Keywords: Değerler Eğitimi Saygı Sorumluluk Adalet Okul Temelli Eylem Planı
Cite this article
Kaya, G. & Canbulat, T. (2026). İlkokulda Saygı, Sorumluluk ve Adalet Değerlerinin Kazandırılmasına Yönelik Okul Temelli Bir Eylem Planına İlişkin Öğrenci, Öğretmen ve Veli Görüşlerinin İncelenmesi. Journal of Educational Philosophy and Sociology, 7(1), 1-24. https://doi.org/10.29329/jeps.2026.1436.7

  • Akbaş, O. (2004). Türk milli eğitim sisteminin duyuşsal amaçlarının ilköğretim II.kademede gerçekleşme derecesinin değerlendirilmesi (Tez No. 190366) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Akdemir, S., & Saban, A. (2020). İlkokul dördüncü sınıfta felsefe-temelli çocuk kitapları aracılığıyla değer öğretimine ilişkin bir eylem araştırması. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(2), 431–461. https://doi.org/10.14689/issn.2148-624.1.8c.2s.2m [Google Scholar] [Crossref] 
  • Aydın, M. (2019). Sınıf öğretmenlerinin değerler eğitimine yönelik görüşleri (Isparta ili örneği) (Tez No. 600874) [Yüksek lisans tezi, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Aydın, M. Z., & Akyol Gürler, Ş. (2014). Okullarda değerler eğitimi: Yöntemler ve etkinlikler. Nobel Akademik Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Bacanlı, H. (2006). Duyuşsal davranış eğitimi. Nobel Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Bal, Ö., & Anılan, H. (2019). Hayat bilgisi dersi değer eğitiminde örnek olay yönteminin kullanılması: Bir eylem araştırması. Millî Eğitim, 48(1), 177-202. [Google Scholar]
  • Berg, B. L. (2001). Qualitative research methods for the social sciences. Allyn and Bacon. [Google Scholar]
  • Bümen, N. T., Çakar, E., & Yıldız, D. G. (2014). Türkiye’de öğretim programına bağlılık ve bağlılığı etkileyen faktörler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 14(1), 203–228. [Google Scholar]
  • Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2018). Research methods in education (8th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315456539 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Covell, K., & Howe, R. B. (2001). Moral education through the 3 Rs: Rights, respect and responsibility. Journal of Moral Education, 30(1), 29–41. https://doi.org/10.1080/03057240120033794 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE Publications. [Google Scholar]
  • Çengelci, T., Hancı, B., & Karaduman, H. (2013). Okul ortamında değerler eğitimi konusunda öğretmen ve öğrenci görüşleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25), 33-56. [Google Scholar]
  • DeVellis, R. F. (2017). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Sage. [Google Scholar]
  • Dinçer, B., & Gözel, Ü. (2019). İlkokul programlarında (1–4) yer alan ve kazandırılması hedeflenen değerlere ilişkin sınıf öğretmenlerinin ve öğrenci velilerinin görüşlerinin incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 17(38), 207–234. https://doi.org/10.34234/ded.536439 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Ekşi, H. (2003). Temel insanî değerlerin kazandırılmasında bir yaklaşım: Karakter eğitimi programları. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(1), 79-96. [Google Scholar]
  • Erzen, V. (2025). Değerler eğitimine okul ve aile katkısının öğretmen ve veli açısından değerlendirilmesi (Tez No. 951687) [Doktora tezi, İnönü Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Ferrance, E. (2000). Themes in education: Action research. The Education Alliance: Brown University. [Google Scholar]
  • Fixler, B. (2000). A caring and sharing environment helps teach values to kindergarten students (ERIC Document Reproduction Service No. ED445781). ERIC. [Google Scholar]
  • Gopinathan, S., & Deng, Z. (2006). Fostering school-based curriculum development in the context of new educational initiatives in Singapore. Planning and Changing, 37(1–2), 93–110. [Google Scholar]
  • Karaman, K., & Akgül, İ. (2015). İlkokul öğrencileri için web tabanlı değerler eğitimi uygulaması. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 87–100. [Google Scholar]
  • Kemmis, S., & McTaggart, R. (1988). The action research planner (3rd ed.). Deakin University Press. [Google Scholar]
  • Lilian, G. K., Amollo, O. P., Jane, G. C., & Juliet, M. N. (2020). Stakeholders’ support for social studies curriculum and enhancement of responsibility among learners in early years education centres in Nairobi City County. Teacher Education and Curriculum Studies, 5(2), 30–37. [Google Scholar]
  • Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications. [Google Scholar]
  • Lovat, T., & Toomey, R. (2009). Values education and quality teaching: The double helix effect. Springer. [Google Scholar]
  • Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr [Google Scholar]
  • Mohamad, M. A., & Sihes, A. (2020). A systematic review: teacher's roles in ımplementing values education. International Journal of Psychosocial Rehabilitation. 24(5),5292-5301. [Google Scholar]
  • Moore, A. L. (2005). A case study of how an elementary school aged student perceives and responds to character education. [Unpublished doctoral dissertation, The University of Wyoming] Wyoming. [Google Scholar]
  • Noddings, N. (2013). Education and democracy in the 21st century. Teachers College [Google Scholar]
  • Onay, İ. (2020). Sorumluluk değeri etkinliklerinin ilkokul ‎‎4. sınıf öğrencilerinin sorumluluk kazanım ‎düzeylerine etkisi (Tez No. 662441) [Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Sagor, R. (2000). Guiding school improvement with action research. ASCD. [Google Scholar]
  • Stringer, E. T. (2014). Action research (4th ed.). Sage Publications. [Google Scholar]
  • Spector, P. E. (1992). Summated rating scale construction: An introduction (2nd ed.). SAGE Publications. [Google Scholar]
  • Thornberg, R. (2008). The lack of professional knowledge in values education. Teaching and Teacher Education, 24(7), 1791–1798. https://doi.org/10.1016/j.tate.2008.04.004 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Turan, A. (2024). Hayat bilgisi dersinde değerler eğitiminde aile katılımı etkinlikleri: Bir eylem araştırması (Tez No. 860181) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık. [Google Scholar]